Web Tasarım plastik kuşkonmaz Kuşkonmaz Bariyer Kuş Kovucu Tekirdağ yat turu Web Tasarım

09 Temmuz 2020, Perşembe

Gurme Magazin, sıradan restoran arama yerine, sadece güvenilir kaynakları gösterir size...

BAKLAVA  GERÇEĞİ   ve   ORTA  ASYA  KÖKLERİ KENDİNE AİT TÖRENİ OLAN TEK  TATLI !!!...

"Kadim Anadolu Mutfağı – Tarih ve Kültürü araştırmacısı, yazar. UNESCO yaratıcı şehirler ağı gastronomi projeleri uzmanı, Koordinatör Aşçıbaşı           

Ser Tabbah, Veyis DURDU hocamızdan’ dan ilgi ve keyifle okuyacağınız Baklavanın  kökenini belgeler ile anlatan bir çalışmayı sunuyoruz ."

Derde devâdır baklava

Câna safâdır baklava

Yiyemedim ânı doyunca

İbret-nümâdır baklava

Bizler baklavanIn rekorunu kime ait olduğunu konuşarak  meşgul olurken . Mutfağımızdan bir çok yemeğimizi başka ülkeler  tescil ettirirken kamuoyu  “ sahip olunan degerlerimizin kökenini önemsemediği  ve   bilmedigi için “ bu kültürel degerlerimize baskalari sahip çikabilmekte” . Mutlaka baklava rekoru çok kıymetli emegi gecen  ustalarımızın emeklerine sağlık .   Fakat daha önemli ve “ kıymetli olan baklava ve benzer degerlerimizin farkında olup  geçmişten bugüne kökenini ve gelisimi ögrenerek sonraki  kuşaklara aktararak baklava ve diger tüm değerlerimize sahip çıkarak yaşatabilmektir “ . Böylece bu rekorlar  daha bir anlam ve deger kazanacaktır .

   Bu yazımı , Sayın Fevzi HALICI , Sayın Nevin HALICI hocama ve  Sayın Charles PERRY´e  ithafen , saygılarımı sunarak yazıyorum .

Değerli okuyucular  , şimdi size  BAKLAVANIN  BELGELERİN VE ÖNEMLİ UZMANLARIN ÇALIŞMALARININ  IŞIĞINDA    BİR  TÜRK TATLISI  OLDUĞU GERÇEĞİNİ  BAKLAVANIN   ORTA  ASYA KÖKLERİNE   doğru keyifli bir yolculuğa  çıkaracağım  .

Avrupa’da Yunanca Filo veya Almanca Strudelteig olarak bilinen çıtır çıtır ve çok katmanlı hamur işi tatlısı mutfağın en karmaşık ürünlerinden biridir.  Baklavanın çok yönlülüğünün farkına varıldıkça Batı Avrupa ve ABD de popülerliği artmaktadır.

Yirminci yüzyıla gelinceye kadar bu hamur işi Macaristan, Balkanlar ve Arap dünyasının bazı  kısımlarında  yaygındı ; “ bu yöreler Osmanlı imparatorluğunun  hemen hemen eski toprakları idi ; “ ayrıca Osmanlı imparatorluğu  ile sınırdaş olan  İran ve Avusturya gibi ülkelerde de baklavaya rastlanıyordu.   Öyleyse bunun Türk buluşu olduğunu varsaymak mantıklı olacaktır.

Oysa Amerikalılar ve batı Avrupalılar bazen bunu kabullenmemek eğilimindedirler.  Öyle görünüyor ki bu zarif ve karmaşık ürünün Türkler gibi göçebe kökenli bir halka ait olduğunu  benimseyememekte ; “ bölgede Osmanlı dönemi öncesi katmanlı hamurişi geleneği bulunmamasına karşın baklavanın kökeninde Doğu Akdeniz’in eski yerleşik halklarını arama  eğilimi  göstermektedirler.”

Bazen Türklerden önce katmanlı hamurişi yapıldığını ortaya çıkarabilme çabaları gösterilmekte.   !!! Örneğin “ Küçük Asya’da Orta çağ  Helenizminin çöküşü adlı kitabında Prof. Speros Vryonis Yunanistan da katmanlı hamurişinin Bizans dönemine kadar gerilere uzandığını yazar.    (hatta belkide hırstiyanlık çağının ikinci yüzyılına kadar diyebilmekte oysa ki !  Prof. Vryonisin “ savında belli bir tutarsızlık vardır).

Türk , Anadolusun’da Bizans kalıntıları adlı bölümünde  sözü modern Türkiye’de kullanılan katkı maddelerinin eski Yunan’da Gözde olduğu konusunda uzun uzadıya döndürüp dolaştırdıktan sonra şunu yazar. Prof. Vryonis  “ Bir başka gözde Bizans tatlısı , “ Türklerin baklavası ile aynı Olan kopte yada kopton ( koptoplakous) denilenidir “.

Kanıt olarak Naucratis’li Athenaeus’ün The Deipnosophists adlı ikinci yüzyıla ait kitabını dip not olarak vermekte ( xıv , 647 ). Ancak “ bu pasajın gözden geçirilişi Prof. Vryonisi haklı çıkarmamakta.   ( Şunu belirtmek zorunludur ki titiz davranmak gerekirse bu pasajda gerçekte Kostoplakous Anlatılmaktadır)

”  Kostoplakous sözcüğü bir tümcenin bir parçasını bile oluşturmamakta , tek başına durmaktadır orada “   ve bunu da Gastris veya Gastrion isimli bir Girit tatlısının betimlenişi izlemekte.   “ Ancak çoğu yayıncı gastrisin yalnızca koptoplakousa verilen başka bir isim olduğunu var sayarlar.   Koptoplakousun sözcük anlamı “ Kopte , yani döğülmüş susam pastasıdır “ ve  aşağıda  göreceğimiz gibi bu kitapta anlatılan  gastrise pek uygun düşen bir isimdir.

Kuşkusuz pasajda bal ile karıştırılmış cevizden oluşan bir dolgu maddesine sahip bir tatlı anlatılmaktadır ki  bu bize hemen baklavayı anımsatır.  Ancak  tarifi okumayı sürdürürsek    “ şu çarpıcı gerçekle karşılaşırız ki “ bu tatlıda HAMUR HİÇBİR ŞEKİLDE SÖZ KONUSU DEĞİLDİR. “ Ceviz dolgu bal ile tatlandırılmış , iki döğülmüş susam  tabakasının arasına sandeviç gibi yerleştirilmektedir ; ( susamdan oluşması bir yana ) “ ceviz dolmasına pek benzer”.   

      

KESİNLİKLE ŞUNU SÖYLEYEBİLİRİZ Kİ ;

“ KOSTOPLAKOUS BİR HAMUR İŞİ DEĞİ , çoğunlukla DÖĞÜLMÜŞ SUSAM İÇEREN “ BİR TÜR ŞEKERLEMEDİR “.  Baklava ile herhangi bir ilgisinin olduğunu düşündürecek hiçbir neden yoktur.

 

Öyle anlaşılıyor ki !  Prof. Vryonis in yanılgısının temelinde “ savlarını dayandırmak  “ için alıntı yaptığı diğer kaynak   VYZANTİNON VİOS POLİTİSMOS  ( Bizans yaşantısı ve uygarlığı) İsimli Prof. Phedon Koukovles tarafından yazılmış kitap bulunmaktadır. Prof. Koukoules The Deipnosophists isimli yapıttaki söz konusu pasajı yorumlarken“ Koptoplakousu iki tabaka hamurdan ( ek dyo phyllon zymes) yapılmış olarak ANLATMAKTAYDI , GÖRMÜŞ OLDUĞUMUZ GİBİ İŞİN İÇİNDE (Kostoplakous ta) HAMUR YOKTUR.

ÖZGÜN METİNDE ,   iki tabaka tatlandırılmış SUSAMA(agania) yani ”Pastalar”denilmektedir   .Öyle görünüyor ki kitaptaki metini yeterince incelemek yerine “ pasta’ ların hamurdan yapılmış olduğu sonucunu çıkarıyordu ..!!!..

Kitabın bir başka yerinde  Prof. Vryonis göçebe Türklerin mutfak geleneğini yoksul diye nitelendirip yadsır  …  ( Tüm Balkanlar’da 500 yıla yakın süren Türk , Osmanlı  kültürünün varlığını ve  oradaki etkilerini göz ardı ederek.... ) ; sürülerindeki hayvanların etleri ile toplayabildikleri sebze ve meyvelerle ve basit diye nitelendirdiği ,  basit sac ekmekleri ile beslenirlerdi diye ifade ederken ;  

Türk ekmeklerinin göç durumlarında pratik bir sac üstünde pişirilmek zorunda olduğu doğrudur; ancak DÜŞÜNDÜRÜCÜDÜR Kİ bu zorunluluğun TÜRKLERİN KATMANLI EKMEKLERİ İCAT EDİŞİNİN NEDENİNİN “ TA KENDİSİ OLMASI ÇOK BÜYÜK OLASIDIR”.

Eski Türk tahıl pişiriciliği konusunda araştırma yapacak herkesin çarpıcı bulacağı  BİR GERÇEK ŞUDUR  ! göçebe Türklere “ ekmek ve pastalarını tabakalar halinde pişirmek , elde etme düşüncesi çok cazip gelmişti. Göçer durumda fırınları olmadığından yerleşik yaşamda sık sık yapılan türden .  Kalın ekmekler   yapamamaktaydılar.

BELKİDE TAM BU NEDENLE ekmeklerinin “ kalınlığında çeşitlilik yaratma  gereği duydular “ , BU NEDENLEDE BİZ BUGÜN onların ekmek tabakalarının üst üste konulması ile oluşan kalın pastalar yaptıklarını görüyoruz  ,

ÖZBEK TÜRKLERİ gibi.  Bunun Özbeklere ait bir örneğin  10 ile 12 TANE YUFKADAN OLUŞAN VE HALA YAPILAN “ PUŞKAL’DIR “.

Birinci tabaka önce önce bir tarafından sonra diğer tarafından kızartılırken pişmiş  yüzey üzerine önce bir tabaka ekşi krema yayılır , ve bu da ikinci tabaka çiğ hamurla örtülür. İlk tabaka ikinci yüzündende tekrar pişirildiğinde bu  “ sandeviç” çevrilir ve süreç daha çok ekşi krema ve geri kalan hamur tabakalarıyla , kalın bir pasta oluşuncaya kadar yinelenebilir.   ( buradan şu sonuçta çıkarılabilir bu pasta bu günkü çok katmanlı pastanın atası kabul edilebilir). 

Ayrıca Özbek “yupkası” buna benzer ,   “ şu farkla Kİ katmanlar arasına dolgu maddesi olarak kavrulmuş soğan ve kıymada koyarak yemeklerde yapmaktalar. ( Bu gün Anadolu’da benzer metotlarla halen bir çok yemek yapılmakta örneğin  YAĞLAMA  gibi ).

Bu gün Türkiye katmanlardan oluşan  bir parçadaki baklavanın katman filosunun tek bir parçasına yufka denildiğini anlatmaya , vurgulamaya gerek bile yok ; tarihsel olarak “yufka : yupka ” ile aynı sözcüktür.

Kazan Türkleri,  Tatarlarıda kendi yufka çeşitlemelerini yaparlar ; ve “ YOKA “ olarak bilinen 10 ile 12 ince ( yoka) ekmeği kızartırlar , henüz sıcakken üzerlerine tereyağı sürerler  ve üst üste koyarlar. Elde edilen pasta dilimlenir ve çayla birlikte servis edilir.

Geçmişten bu güne Türkler , bir ince ekmekler diyetini çeşitlendirmek için tabakalandırma deneyleri yaptığımızı kurgulayabiliriz ancak bu tabakalandırmayı zevk için yaptığımızda doğru olabilir.

“Uygurlar , Özbekler , Kazaklar , Karakalpaklar, Kazan Tatarları , Başkırlar , Azerbaycanlılar ve Türkmenler” tarafındanda bilinen katlama yağlı bir yufkayı sararak diskler biçiminde  kesip kızartılarak yapılır. Böylece bir anlamda bir anlamda spiral olarakta katmanlandırılmış olur.

Eski Türkçe YUBGA kelimesinin yemek anlamı “ ince düz bir ekmektir “ ve bu sözcük bugün hala ( Osmanlıcanında içinde bulunduğu) “ Çeşitli Türk dilinin farklı Lehçelerinde yaşamaktadır.

Tabaka halinde ekmeğin anlamının yüzyıllarca geriye gittiği konusunda somut kanıtlar vardır.

VI. Yüzyıl ait KAŞGARLI MAHMUDUN ESERİ DİVAN-I LÜGAT - İT TÜRK isimli büyük eserinde KAŞGARLI MAHMUT “ YUVGHA VE YUPGAYI “ İNCE EKMEK “ OLARAK TANIMLAMAKTA” ; oysa katma yufka deyiminede yer verip bunu Arapça khubzp mughaddan olarak çevirmekteki “ katlanmış ( yada kırışmış veya “ pilelendirilmiş “ EKMEK “ anlamına gelir. Katma deyiminin  katlama deyimindede rastlanan kat köküne sahip olduğu dikkati çekecektir. “ kat sözcüğü “ ise tabaka anlamına geldiğinden KATMA YUFKANIN KATMANLI OLDUĞU HEMEN HEMEN KESİNDİR.

Yine Orta Asya steplerinde sac üzerinde pişirilen katlanmış yada “ kırıştırılmış ekmekten, döğülmüş cevizi sandeviçleyen” ve 100 TANE KAĞIT İNCELİĞİNDE YUFKANIN BİR FIRINDA PİŞİRİLEREK VE ŞEKER ŞURUBU EMDİRİLEREK YAPILAN BİR TEPSİ BAKLAVAYA GELİNCEYE KADAR BİR HAYLİ YOLU VARDIR. “   

Bu iki uç arasındaki eksik halkayıda yerine koyarsak yararlı olacaktır.  Bunuda belki “ Bakü baklavası olarak bilinen ( Şeki paklavası fındık ve kişniş tohumu ilede yapılır).Azerbaycan’a özgü tatlıda bulabiliriz “.

Bu 50 ile 100 tane kağıt inceliğinde yufkanın döğülmüş cevizle doldurulması ile yapılan bilindik baklava değil , “ erişte için gerekenden daha ince olmayan 7  tabaka ceviz içeren ve 8 yufka ile yapılanıdır.

“Buna çok benzeyen bir tatlıda KAZAN TATARLARI TARAFINDAN YAPILAN VE İSMİDE  “ PAKLAVA “ İSMİYLE YAPILANIDIR. Bu ürünü açıklayabilmenin kolay bir yöntemi bunu göçebe Türkler ile bölgenin yerleşik halkı arasındaki temasın verdiği bir ürün olarak görmek olur.

Azerbaycan’ın fırında pişirme ceviz dolgulu hamur işleri gibi İran geleneklerini Türklerin Orta Asya steplerinden bugüne Anadodoluya Mezopotamya ya getirdiği YUFKA EKMEĞİ ile  Bir araya getiriyor gibidir.

Bugün dünyaca ünlü bu denli bilinen lezzet abidesi rafine baklava bu görüşe göre İstanbul’un fetihinden sonra zengin ve karmaşık İstanbul’da daha sonradan geliştirilerek daha ayrıntılandırılmış olan temel fikre dayanıyor olabilir.

 BAKLAVA ( Türklerin İstanbul’u fetih yolunda ) ve sonrasında   “MAHARETLİ TÜRK AŞÇILARI , USTALARI“ tarafından özellikle çok ince çeşitlemeleri ile kuvvetli muhtemel Saray mutfaklarında yapılarak bugünkü LEZZET ABİDESİ durum ve konumuna gelmiştir.

Öyleki “ Topkapı Saray’ının baklavaya karşı çok özel bir ilgisinin olduğu aşikardır. Saray’a aşçı alınacağı zaman ustalığını görmek için yaptırılan yemeklerden biridir baklava.

Sizlerle Baklava ile ilgili tarihi ve güncel bilgileri  süreclerin isiginda Baklavanin tarihini ve kökenini paylastim .

Bakin  birde ;  Charles PERRY

Los Angeles Times ve Laweekly gibi saygın yayın kuruluşlarında yazarlık ve editörlük yapmış olan Amerikalı yazar  Charles Perry , dünyanın birçok dilini konuşabilen bir  Gastronom , yemek tarifçisi kiymetli arastirmaci , uzmandan baklavanin kökeni ile ilgili olarak   “ dikkatinizi bilginin ve onu kullanmanin önemine çekmek icin

Sn. Perry´in Los Angeles da aralarında Türk Ermeni ve Rumlarında bulunduğu bir dinleyici kitlesine   “ Türk Baklavası tarihiyle ilgili  yukarida sundugum somut bilgileri de bir otoritenin teyid eden  yorumunu ve  bu sempozyumdaki  gruba cevabını ,   buradaki  sunumunu  onun ağzindan;  bilgilerinize sunuyorum .

Charles PERRY ;....

Baklava gerçekten çok ilginç konulardan biri hepimiz baklavayı biliyoruz ve baklava o mis gibi kokan tereyağlı çıtır çıtır haliyle çok özel tatlı. Türkiye’ye gittiğinizde baklavayı hep kare şeklinde görmezsiniz bir pasta dilimine benzer şekilde de görebilirisiniz ve buna havuç dilimi denir. Peki baklava nereden geliyor ?  2 yıl önce Türk basınında bununla ilgili büyük bir tartışma oldu soruyorlardı.

Baklava Yunanlılara mı ait yoksa Türklere mi bende arkadaşım Nevin Halıcı sayesinde tartışmaya dahil oldum.Kendisi yemek kitabı yazarıdır. Ailesi Türkiye’de 80’ lerde ve 90’ların başında yemek sempozyumları düzenlemiştir ve bu sempozyumların birinde onlara bir kağıt sundum. Bu kağıtta baklava Yunanlıların olamaz baklava Türklere ait olmalı yazıyordu. Oda bana Charles Türk halkı için bu çok hoş dedi.

Akdeniz’de Türk toplumundan önce kat kat hamur açma kültürüne dahil ne bir tarih nede bir gelenek var yunan bilim adamı Fedon Kuklas “Bizans toplumu ve medeniyeti” adlı kitabında antik yunanda var olan bazı örneklerini bulduğunu söylüyor ama undan hamurdan yada yufkadan bahsetmiyor.

Tek bulabildiği ezilmiş susamdan yapılan kekimsi bir tatlı yani Kuklası yanılıyor.

15 yıl kadar önce Yunanistan’da bir panele katılmıştım yanımda California üniversitesinden Spiros Berriones oturuyordu .  Bu zat Yunan geleneklerinin Anadolu’da ve orta çağlarda varlığını nasıl sürdürdüğünü anlatan önemli bir kitap yazmıştır.  

 Kuklasın iddasını o panelde oda dile getirdi. Bende Kuklasın kitabından yaptığım bir alıntıyla “ nerede yanlış yaptığını anlattım.”  

Yunanlı dinleyiciler buna hafifçe tepki gösterdiler panelin moderatörü beni susturmak için parmağıyla masaya bile vurdu ama gerçeği söylemek zorundasınız.   

Berriones eleştirime biraz isteksizcede olsa katıldı. Bay Berry önemli bir noktaya parmak bastı dedi. Çok katlı ya da katmerli tatlıların antik yunanda bir örneği yok Akdeniz Havzasındada bir örneği yok ama Orta Asya’da var.

Türklerin Anadolu’ya göçmesinden sonra Kaşgarlı Mahmut büyük bir sözlük oluşturuyor, zamanına göre çok üst düzey bir bilimsel dikkatin eseri. Değişik lehçeler arasındaki aynı sözün kullanım farklılıklarını bile işaret ediyor. Orta çağın en önemli sözlüklerinden biri o sözlükte “yemekler”dahil başlıklar var.

Başlıklardan bir tanesi yufkayı tarif ediyor.   Yufka sacın üzerinde ince olarak açılmış hamurun adı. Kaşgarlı Mahmut katma yufka diye bir şeyden bahsediyor buda katmerli yufka demek.

 Arapçası Hups Mukadden çok katlı dürülmüş yufka manasına geliyor. Orta Asya’da bütün Türk milleti yufka yapar yufka katmerli hale getirip kullanılır. Tatarlar mesela yufkayı tereyağı ile bezeyip dürerler ve çayla birlikte size takdim ederler.

 Özbekler biraz daha tutkuludur onlar çiğ hamuru açıp sacın üzerinde biraz kızartırlar sonra çevirip diğer kızarmış olan tarafın üzerine daha önce hazırlanmış kızarmış et ve soğan karışımını dökerler, sonra çiğ bir yufkayı bunun üstüne eklerler çiğ olduğu için hemen yapışır sonra çevirip bu çiğ tarafı pişirirler bu sefer et soğan karışımının pişmiş olan tarafının üzerine döküp bu işlemi tekrarlarlar sonuçta 9 katlı bir sandviç ortaya çıkar benzer tekniklerin diğer Türk milletleri tarafından kullanıldığını da biliyoruz.

Görüldügü gibi bir cok somut kanit ve Sn. Charles PERRY gibi uzmanlarinda ifade ettigi gibi.

KATMERLi YUFKA ; DOLAYISIYLA BAKLAVA TÜRK MUTFAGININ BULUSUDUR .

            Günümüze gelene kadar özünü koruyarakbir cok gelisim gecirmistir.

Bu arada Fars ve Azerbaycan mutfağıyla alışverişi olabilir. Baklavaya şurup eklemenin Fars mutfağıyla bir alakası olup olmadığını bilmiyorum ama iyi bir Türk baklavası az şurupla yapılandır. Çünkü baklavanın gevrek olmasını istersiniz lapa gibi olmasını değil. Hatta anlatılan bir fıkra vardır. “ Adamın biri baklavacıya gider ama baklavayı beğenmez. Satıcıya neden kötü olduğunu sorar. Satıcı tereyağının kötülüğünden hamurun doğru açılmadığından dem vurur. Adam hayır der bu baklava kötüydü, çünkü ısırdığım da çıtırdamalıydı, her tabakası ayrı ayrı kırılmalıydı agzımda der. Hal bu ki bu baklava vıcık vıcık yani şurubu mümkün olan en az seviyede tutmalısınız der”. Şekerin orta çağlarda az bulunur bir şey olduğunu hesaba kattığınızda baklavanın orjinalinin az şekerli hatta şekersiz yapıldığını düşünebilirsiniz.

Degerli okuyucular , Baklavanin TÜRK MUTFAGININ BiR BULUSU OLDUGUNU GÖSTEREN BINLERCE YILLIK BiR MUTFAK KÜLTÜRÜNÜN  SONUCUNDA OLUSTUGUNU  VE KADiM  BIR  GELENEGiNiN  OLDUGUNU GÖSTEREN cok önemli BiR KANITTA SUDUR :

DÜNYADA KENDi AiT TÖRENi OLAN TEK TATLI BAKLAVADIR.

Topkapı Sarayında Ramazanın 15 de kutsal emanetler ziyarete açılırdı. O gün yeni çeri bölükleri İstanbul’a gelirdi ve her bölüğü saray mutfağında hazırlanmış iki tepsi Türk baklavası verilirdi. Bu baklava tepsileriyle birlikte İstanbul sokaklarından geçerlerdi buna    “ BAKLAVA ALAYI ”demişlerdir.   Kendine ait töreni olan tek tatlıdır BAKLAVA .

DEGERLI OKURLAR ,her zaman sorarım . Kalitemi , Kandititemi ? Nitelikmi , nicelikmi ? Sayi ve miktarmi ? yoksa ÖZÜNDEKI  DEGERMİ  daha önemli , daha kiymetlidir ?

Rekorlar kırmak önemlidir . Fakat asıl olan sahip olduğumuz  zenginliklerimizi onların binlerce yıllık süre gelen geçmisini ve gelişimini ;olusturduklari  güçlü geleneklerini bilerek onlara sahip çıkarak BİZDEN SONRAKİ NESİLLERE VE  “TÜM İNSANLIĞA KÜLTÜREL MiRAS OLARAK BIRAKABİLMEKTiR  “ .   Sizcede öyle degilmi ?

 

Ser Tabbah, Veyis DURDU 

 Kadim Anadolu Mutfağı – Tarih ve Kültürü araştırmacısı -  Yazar.   

UNESCO yaratıcı şehirler ağı gastronomi projeleri uzmanı 

Koordinatör Aşçıbaşı

 

NOT :  Bu çalışmamı  yurt dışında kaleme aldığım için  klavyem Türkçe olmadığı için harflerdeki farklılıkların nedenini   hoşgörünüze sığınarak belirtirim.

KAYNAKÇA..

 1. Vryonis, S., “ The decline of Medieval Hellenisim in Asia Minor And The Process of İslamization from The Elevent throught the Fifteenth Centuries , University of California , 1971; p. 482.

2. Koukoules , Phedon, Vyzantinon Vios kai Politismos , Cilt 5 , Sayfa 116.

3. Kerim Mahmudov, Uzbekskie Bliuda , Gosudarstvennoe İzadatel’stuo Uzbekskoi SSR , Tashkent 1962

4. Tatarskaia Kulinaria , Kazan Tatarskoe Knizhnoe İzdatel’stuo, Kazan 1981

 

 

 

 

 

 

Yazarın Diğer Yazıları

Makale Yorumları

Makaleye Ait Yorum Bulunmamaktadır.

Yorum Yazın

CAPTCHA security code
Yorum Gönder

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

yukarı çık